نسخۀ خطی منحصربه‌فرد مثنوی «نقل و صهبا»

نسخه‌های خطی گنجینه‌های ارزشمند از فرهنگ، زبان و ادب هر سرزمینی بوده و با تصحیح، انتشار و عرضه آن به جامعه، علاوه بر بُعد ادبی و زبانی، اطلاعات ارزشمندی در موضوعات و مباحث مختلف تاریخی، فرهنگی و اجتماعی به خواننده آن و پژوهشگران عرضه می‌کنند. دربار خاندان تیمور جهانگشا در هندوستان، مهد پرورش ادبا و فضلای پارسی‌گوی بوده است. هنگام سلطنت این خاندان در هند و توجه ویژه ایشان به شاعران پارسی‌گوی، بسیاری از ایشان را تشویق به کوچ به هندوستان و دربار کرد. گروهی موفق در دربار مانده و اثر و آثار مختلفی از خود برجای نهاده‌اند. شاهزاده مرادبخش یکی از افراد خاندان تیموری و ادب‌دوست و هنرپرور بود و دربار وی برای برخی کعبه آمال بوده و شعرا و علما و فضلای زیادی در آن به سر می‌بردند. یکی از این افراد ملامحمود بهشتی گیلانی است. هرچند اطلاعات بسیار اندکی از وی در دست است، اما یک نسخۀ منحصربه‌فرد از ایشان به نام «نقل و صهبا» در کتابخانه ملی ایران موجود است که در این مقاله به معرفی و بازشناسی این اثر خواهیم پرداخت. نسخه مثنوی «نقل و صهبا» از آثار ادبی عصر صفوی است که تاکنون معرفی نشده، [و] به تصحیح نگارندگان به‌زودی به پیشگاه اندیشمندان و محققان تقدیم می‌شود. این مثنوی سرودۀ شاعری به‌نام ملامحمود گیلانی متخلص به «بهشتی» است که از شاعران معاصر شیخ بهایی و شاه عباس صفوی بود؛ که اگرچه به شیخ و شاه، هر دو، سخت ارادت داشت، وطن را بگذاشت و به هند رفت. ملامحمود، بُعد معنایی مثنوی خود را از مثنوی ملای روم الهام گرفته است، ولی الگوی اصلی اثر او، مثنوی «نان و حلوا»ی شیخ بهایی است که خود نیز به آن اشاره دارد.