سیر مدرن‌سازیِ نظامی ایران در دورۀ قاجار با اصلاحات عباس میرزا، نایب‌السلطنه، آغاز شد. تا پیش از این قوای نظامی ایران از ترتیبات و آموزش‌های نوین نظامی برخوردار نبود. با تلاش‌های وی و استخدام مستشاران نظامی خارجی، قوای نظامی ایران نیز در مسیر قاعده‌مندی قرار گرفت. اصلاحات و تعابیر نظامی نوین رفته‌رفته جای خود را به تعابیر سنتی و قواعد فرسوده داد. قاعدتاً، در دورۀ ناصرالدین‌شاه قاجار به‌دلیل ارتباطات گسترده با غرب و ترجمۀ آثار غربی‌ها، دانش نظامی نیز تحولی اساسی یافت. بنابراین تحول مذکور فقط به پایتخت محدود نشد و در ایالت‌ها و ولایت‌های ممالک محروسه نیز تسری یافت. یکی از جلوه‌های آموزش نظامی در این دوره تدوین کتاب فنون نظامی به دستور بهجت‌الملک امیرتومان در کردستان است که شخصی به‌نام احمد کردستانی آن را در سال ۱۳۱۲ هجری قمری، به رشتۀ تحریر درآورد. این پژوهش سعی دارد تا به بازخوانی این نسخۀ ارزشمند بپردازد. کتابچۀ حاضر اصطلاحات و شیوه‌های نظم و حرکات مخصوص به نظامیان را آموزش می‌دهد. بررسی نسخه‌هایی از این دست می‌تواند سیر تحول آموزش نظامی در ایران را به نمایش بگذارد و دستمایۀ تحقیقات گسترده‌ای قرار گیرد.
آرشیو ملی