آرشیو ملی
راهبردهای نگهداری رقمی از منابع رقمی آرشیوی (مطالعه موردی: کتابخانه های دانشگاهی شهر قزوین و مرکز اسناد و کتابخانه ملی استان قزوین)
نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشگاه پیام نور، مرکز قم
2 استادیار گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشگاه پیام نور مرکز قم
چکیده
هدف تحقیق حاضر بررسی شیوه‌ها و راهبردهای نگهداری رقمی منابع رقمی از نگاه کتابداران کتابخانه‌های دانشگاهی شهر قزوین و کارشناسان مرکز اسناد و کتابخانه ملی قزوین است. روش پژوهش در تحقیق حاضر روش کتابخانه‌ای و پیمایشی-توصیفی است. در این تحقیق، نظر ۵۲ نفر از کتابداران کتابخانه‌های دانشگاهی شهر قزوین و کارشناسان مرکز اسناد و کتابخانه ملی استان قزوین درباره راهبردهای حفاظت رقمی و منابع رقمی آرشیوی جمع‌آوری شد. ابزار پژوهش، پرسشنامه محقق‌ساخته با بهره‌گیری از پایان‌نامه صمیعی و رضایی شریف‌آبادی (۱۳۸۹) بود. داده‌های جمع‌آوری‌شده با استفاده از نرم‌افزار آماری SPSS تجزیه و تحلیل قرار گرفت و از آمار توصیفی و استنباطی برای تجزیه و تحلیل داده بهره گرفته شد. در پژوهش حاضر زنان ۵۳/۲ درصد و مردان ۴۶/۸ درصد نمونه آماری را تشکیل دادند. بیشتر کتابداران کتابخانه‌های دانشگاهی و کارشناسان مرکز اسناد و کتابخانه ملی استان قزوین دارای مدرک کارشناسی‌ارشد بودند (۶۹/۳ درصد). از نظرگاه این کتابداران و کارشناسان، شیوه‌های تهیه پشتیبان با ۳۲/۷ درصد، شبیه‌سازی فنّاوری با ۱۹/۴ درصد، بسته‌بندی اطلاعات با ۱۴/۱۳ درصد، حفاظت فنّاوری با ۱۷/۵ درصد، انتقال اطلاعات با ۷/۹ درصد و به‌کارگیری شناسه‌ها با ۳/۷ درصد مهم‌ترین موارد شیوه‌های نگهداری رقمی منابع رقمی هستند. همچنین نتایج نشان داد ۲۵ درصد کتابداران و کارشناسان بر این نظر هستند که کاربران به کُل منبع رقمی و ۲۱/۴ درصد آن‌ها بر این نظر بودند که کاربران به بخشی از منبع دیجیتال‌شده به‌صورت رایگان دسترسی داشته باشند. همچنین ۵۱/۹ درصد کتابداران و کارشناسان اعلام کرده‌اند که شیوه‌های نگهداری رقمی منابع رقمی به میزان «زیادی» جوابگوی نیازهای اطلاعاتی کاربران بوده است و فقط ۶/۱۱ درصد به میزان «کمی» توانسته‌اند که نیازهای اطلاعاتی کاربران را برطرف کنند. همچنین یافته‌ها نشان داد که رابطه معناداری بین متغیرهای مدرک تحصیلی و وضعیت تأهل کتابداران کتابخانه‌های دانشگاهی شهر قزوین و مرکز اسناد و کتابخانه ملی استان قزوین با راهبردهای نگهداری رقمی منابع رقمی وجود دارد ولی از لحاظ جنسیت این رابطه معنادار نبود. با توجه به یافته‌های پژوهش می‌توان نتیجه گرفت که برای دستیابی در بلندمدت به منابع اطلاعاتی بهتر است که تهیه نسخه‌های پشتیبان اسناد مورد توجه بیشتری واقع شود و تصمیماتی در جهت دستیابی رایگان به کُل یا بخشی از یک منبع رقمی اتخاذ و عملی شود. تاکنون تحقیقی در مورد نگهداری رقمی منابع رقمی در کتابخانه‌های دانشگاهی و مرکز اسناد و کتابخانه ملی استان قزوین انجام نشده است و نتایج آن بر اهمیت توجه بیشتر کتابخانه‌های دانشگاهی و مراکز اسناد به نگهداری رقمی منابع رقمی تأکید دارد.
کلیدواژه‌ها
)