نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• مهرناز آزادى بویاغچى ¹
• مصطفى خواجه محمودى ²
• عباس عابد اصفهانى ³

¹ استادیار، عضو هیأت علمی دانشگاه هنر اصفهان

² دانشجوی دکترای مرمت اشیاء فرهنگی و تاریخی

³ دانشجوی دکترای مرمت اشیاء فرهنگی و تاریخی، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد واحد خوراسگان

چکیده

مواد آهارى همواره به عنوان استحکام‌بخش و تسهیل‌کننده کتابت، به اوراق نسخ‌خطى اضافه شده است. نقش مثبت این مواد در استحکام و قوام کاغذهاى تاریخى هیچ‌گاه نفى نشده است، اما این مسئله که آیا این مواد در فرایند زردشدگى و تغییررنگ کاغذهاى تاریخى نیز نقش دارند به‌روشنی مشخص نشده است. هدف از این تحقیق، شناخت میزان تأثیر آهارهاى نشاستۀ گندم و نشاستۀ برنج در فرایند تغییر رنگ و زردشدگى کاغذهاى تاریخى است. در این پژوهش، روش یافته‌اندوزى کتابخانه‌اى و آزمایشگاهى است. نمونه کاغذها از دو نوع الیاف پنبه و کنف انتخاب و تهیه شدند. آهارهاى نشاستۀ برنج و نشاستۀ گندم نیز طبق رسالات تاریخى موجود ساخته و نمونه‌هاى کاغذ به‌وسیلۀ آن‌ها آهار داده شدند. تعداد نمونه کاغذها 18 عدد (6 گروه سه‌تایى) و نمونه‌ها در اندازه 5 سانتیمتر برش زده شدند. طبق استانداردهاى ASTM به شماره 6789 D و 4714 D نمونه‌ها تحت دو مرحله پیرسازى تسریعى نور و دما-رطوبت قرار گرفتند. نمونه‌ها قبل و پس از پیرسازى تسریعى به‌وسیلۀ دستگاه رنگ‌سنج مدل Salutron Messtechnik GmbH مورد بررسی تغییرات رنگى قرار گرفتند. داده‌ها نشان داد پس از پیرسازى، نمونه کاغذ کنف خالص (با فاکتور زردشدگی) برابر 99/22، نمونه کنف با آهار نشاستۀ برنج (با فاکتور RPH) برابر 23/99 و نمونه کنف با آهار نشاستۀ گندم (با فاکتور BPH) برابر 28/23 تقریباً در یک محدوده تغییرات هستند. هر چند، بیشترین تغییرات رنگى مربوط به پیرسازى دما-رطوبت و نمونه‌هاى ساخته‌شده با الیاف کنف و آهار نشاستۀ برنج با (تغییرات رنگى کلى) برابر 9/36 است. اما این تغییرات با نمونه کنف خالص بدون آهار با ΔE برابر 3/8 تقریباً برابرى مى‌کند. در کل، نمونه‌هاى پنبه خالص داراى کمترین میزان تغییرات و نمونه‌هاى کنف خالص داراى بیشترین میزان تغییر رنگ هستند. نتایج بررسى داده‌ها نشان مى‌دهد آهارهاى نشاسته گندم و برنج، نقش مؤثرى در زردشدگى اوراق نسخ‌خطى تاریخى ندارند.

کلیدواژه‌ها

• آهار نشاسته گندم
• آهار نشاسته برنج
• کاغذ تاریخى
• زردشدگى