نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

• امین محمدی

دانشجوی دکتری تاریخ و کارشناس اسناد سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

چکیده

در دورة قاجار، تحت تأثیر روابط با غرب، امور حکومتى بین چند وزارت خانه تقسیم شد. وزارت استیفاء تحت ریاست مستوفى الممالک از جملۀ این وزارت خانه ها بود که تمامى امور مالى حکومت قاجار را بر عهده داشت و به تدریج گسترش یافت. تشکیلات استیفاء که در ادامه وزارت مالیه نام گرفت شامل تنظیم بودجه، وصول مالیات و درآمدها و پرداخت مواجب اجزاى حکومت بود؛ این تشکیلات به دلیل سیاست هاى نادرست حکومت به تدریج دچار ناکارآمدى شد و قاجاران را با بحران مواجه کرد. حکومت قاجار از دورة ناصرالدین شاه براى بهبود اوضاع مالیه، که قلب تپندة حکومت بود دست به کار شد و اقداماتى اصلاح گرایانه در این تشکیلات ایجاد کرد. در گام اول، به درخواست شاه رسائلى به منظور شناخت معایب و راهکارهاى رفع آن توسط برخى نخبگان حکومت ارائه شد. کتابچۀ مورد بِررسى در این مقاله، آلبوم 296 از مجموعۀ اسناد بیوتات سلطنتى و یکى از کوشش هایى است که حکومت قاجار در جهت اصلاح مالیه کشور انجام داد. در این مقاله قصد داریم بر اساس این رساله و رسالۀ دبیرالملک فراهانى به این سؤال پاسخ دهیم که راهکار حکومت قاجار در عصر ناصرى براى اصلاح مالیه کشور چه بود؟

کلیدواژه‌ها

• استیفاء
• رسالۀ انتقادى
• حکومت قاجار
• برات دیوانى
• اصلاحات