آرشیو ملی
واکاوی قیام ۱۲۴۳ قمری تهران بر پایه دستنوشتهای منتشرنشده از ابراهیم صفایی: تصحیح متن و تحلیل تاریخی
نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسنده
خیابان رسالت، کوی برنجیان، هشتمتری دوستان، پلاک ۳۵
چکیده
با بررسی و تحلیل دستنوشتۀ منتشرنشدۀ ابراهیم صفایی، این مقاله به واکاوی قیام مردم تهران در پی امضای قرارداد ترکمنچای میپردازد. یافتههای تحقیق حاکی از آن است که برخلاف گزارشهای رسمی که این رویداد را صرفاً یک اغتشاش خودجوش قلمداد میکنند، روایت صفایی از این حادثه بهعنوان واکنشی سازمانیافته، برنامهریزیشده و مبتنی بر بسیج مذهبی در برابر توافقی استعماری پرده برمیدارد. مقالۀ حاضر با استفاده از روش تحلیل تاریخی استدلال میکند که این سند نهتنها نقش کاتالیزوری و پیشبرندۀ نهاد روحانیت بهعنوان نیرویی مستقل از دربار قاجار را برجسته میسازد، بلکه عمق تأثیرگذاری و محرک بودن احساسات مذهبی را بهعنوان عامل اصلی اعتراضات نشان میدهد. همچنین این روایت، گویای ضعف ساختاری، ناکارآمدی و بیثباتی دولت مرکزی قاجار در مواجهه با خیزشهای مردمی و اعتراضات اجتماعی است. تحلیل این دستنوشته درک جدیدی از نقش رهبری مذهبی در بسیج تودهها و همچنین درک عمیقتری از پویایی قدرت در دورۀ قاجار ارائه میدهد.
کلیدواژهها
عنوان مقاله [English]
An Investigation of the 1243 AH Tehran Uprising Based on an Unpublished Manuscript by Ebrahim Safa'i: Textual Emendation and Historical Analysis
نویسنده [English]
- sayyed ahmad bagherzadeh arjmandi
خیابان رسالت، کوی برنجیان، هشتمتری دوستان، پلاک ۳۵
چکیده [English]
Drawing upon the examination and analysis of an unpublished manuscript by Ebrahim Safa'i, this article investigates the uprising of the people of Tehran following the signing of the Treaty of Turkmenchay. The findings indicate that, contrary to official accounts, which portray the event merely as a spontaneous riot, Safa'i's narrative presents it as an organized and premeditated response to a colonial agreement, rooted in religious mobilization. Employing the method of historical analysis, this article argues that the document not only highlights the catalytic and driving role of the clerical establishment as a force independent of the Qajar court, but also demonstrates the profound influence and mobilizing power of religious sentiments as the principal catalyst for the protests. Furthermore, this account reveals the structural weakness, inefficiency, and instability of the Qajar central government in confronting popular uprisings and social unrest. The analysis of this manuscript provides a new understanding of the role of religious leadership in mobilizing the masses, while also offering deeper insight into the dynamics of power during the Qajar period.
کلیدواژهها [English]
- Treaty of Turkmenchay
- Tehran Uprising
- Haji Mirza Masih Tehrani
- Qajar Social History
- Clergy
)