سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران- پژوهشکده اسنادآرشیو ملی2423-62178220260220Archval Reappraisalارزشیابی مجددآرشیوی .331110.30484/naq.2026.3739.1008FAمحبوبه سادات بیدگلیکارشناس تحقیقات آرشیوی پژوهشکده اسناد سازمان اسناد و کتابخانه ملیJournal Article20250305Reappraisal is the process of revisiting past appraisal decisions to identify which archival materials are no longer suitable for permanent preservation. The decision-making processes of Reappraisal determine the scope and basis of Reappraisal; They systematically inspect the content and context of the materials; And examine provenance, donation and accessioning documentation. The Reappraisal ultimately leads to a decision about keeping the materials or permanently removing them from the archives through the process of deaccessioning.<br />This article Briefly reviewes the context and concept of Reappraisal and the history of literatures about this issue. The author points out that although Leonard Rapport saw Reappraisal as a function of managing archival collections, others like Karen Benedict, by challenging Reappraisal and its consequent deaccessioning, considered these two as undermining the basic archival principles. Focusing his attention on the legacy o of large volumes of records stored in public archives after World War II, Rapport stated that the main reason for preserving records is to serve the citizens. If the cost of keeping records outweighs the benefits to citizens, public archives cannot justify the continued expense of permanent preservation. Benedict argued that Reappraisal and deaccessioning are too risky except as a last resort during a financial or storage space-related crisis: once records are destroyed, they cannot be retrived. Finally, in response to Rapport's emphasis on "use" of records as a criterion for Reappraisal, Benedict countered that the lack of past use is not an accurate predictor of future use in order to accurately preserve the the historical record. The reappraisal has followed by many other case studies and examinations of the theory, praxis and archival ethics of Reappraisal, the majority of which have been positive toward the concept.<br />The article further describes the process of Reappraisal using the "guidelines of Reappraisal and deaccessioning" of the society of American Archivists (2012). According to this guidelines, reasons for reappraisal include improving overal access to materials, assessing and prioritizing backlogs, correcting faulty appraisal decisions in the past, refining collections focus, and balancing the institution's resources for preservation and storage against collection use.At the end article concluded that despite the past controversies, reappraisal is a useful concept for archivists to manage collections responsibly. Reappraisal is a "creative and sophisticated act" when the scope and rational of it are defined and the decisions are applied systematically and well documented, it provides the possibility of refining and strengthening the collections.ارزشیابی مجدد، فرایند بازنگری در تصمیمات ارزشیابی گذشته برای تعیین منابع آرشیویای است که دیگر برای نگهداری دائمی در آرشیو مناسب نیستند. فرایندهای تصمیمگیریِ ارزشیابی مجدد، محدوده و پایه و اساس ارزشیابی مجدد را مشخص میکنند؛ محتوا و زمینة منابع را بهطور سیستماتیک بررسی میکنند؛ و مستندات مربوط به منشأ، اهدا و دریافت اسناد را مورد بازبینی قرار میدهند. ارزشیابی مجدد درنهایت به تصمیمگیری دربارهً نگهداری منابع و یا حذف دائمی آنها از آرشیو از طریق فرایند باز انتقال منجر میگردد.<br />این مقاله به بررسی زمینه و مفهوم ارزشیابی مجدد و خلاصۀ نظریات مختلف درباره این موضوع میپردازد. نویسنده اشاره میکند که اگرچه لئونارد راپورت، ارزشیابی مجدد را کارکردی برای مدیریت مجموعههای آرشیوی میدانست، برخی دیگر مانند بِنِدیکت با بهچالشکشیدن ارزشیابی مجدد و پیامد آن باز انتقال، این دو را تضعیفکنندۀ اصول آرشیوی اولیه میدانستند. ارزشیابی مجدد پسازآن با بررسیها و مطالعات موردی دیگر روی نظریه، عمل و اصول اخلاقی دنبال شد که اکثریت آنها نسبت به این مفهوم نظر مثبت داشتند. مقاله در ادامه با استفاده از «دستورالعمل ارزشیابی مجدد و باز انتقال» انجمن آرشیوداران آمریکا (سال 2012) فرایند ارزشیابی مجدد را تشریح میکند و در پایان به این نتیجه میرسد که باوجود جنجالهای گذشته، ارزشیابی مجدد، مفهومی کاربردی برای آرشیوداران در مدیریت مسئولانة مجموعههاست. ارزشیابی مجدد «عملی خلاقانه و پیچیده است» که زمانی که دامنه و منطق انجام آن تعریف شود و تصمیمات بهطور سیستماتیک، عملی و بهدقت مستند شوند، امکان پالایش و تقویت داراییها را فراهم میآورد.https://naq.nlai.ir/article_3311_628bb96b3af1284b8b7d1ae4c69d3be7.pdfسازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران- پژوهشکده اسنادآرشیو ملی2423-62178220260220"Breakfast for the King: The Establishment of the Royal Dairy Farm in the Qajar Era"صبحانهای برای پادشاه؛ تأسیس گاودارخانۀ سلطنتی در دورۀ قاجار331210.30484/naq.2026.3751.1009FAامین محمدیپژوهشگر پژوهشکده اسناد، سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی ایرانJournal Article20250330During the Qajar era, the **Royal Household Departments (Bayūtāt-e Saltanatī)** comprised various sections such as the **Treasury, Photography House, Armory, Water Service, Sherbet House, Attendants' Hall, and Guards' Quarters**, all of which were responsible for serving and fulfilling the needs of the Qajar kings. Each of these sections was established to address a specific royal necessity and, at the same time, symbolized the grandeur and majesty of the monarchy. <br /><br />The **Royal Photography House (ʿAkkāskhāna-ye Mobāraka)** was responsible for photographing the king and storing various cameras and photography equipment. The **Royal Armory (Aslaḥakhāna-ye Mobāraka)** housed the exquisite and valuable weapons of the kings. The **Royal Treasury (Ṣandūqkhāna-ye Mobāraka)** provided royal garments and stored numerous royal artifacts and jewels. <br /><br />In the **financial records of 1318 AH (1900 AD),** during the reign of **Mozaffar al-Din Shah Qajar**, a **Royal Dairy Farm (Gāv-dārkhāna-ye Mobāraka)** was mentioned as one of the departments of the royal household. However, no reference to it can be found in other sources. <br /><br />This article seeks to analyze and examine financial documents to answer the question: **For what purpose was the Royal Dairy Farm established during the Qajar period, and what was its function?** <br /><br />The research findings indicate that the **Royal Dairy Farm** was established around **1318 AH (1900 AD)**, during the reign of **Mozaffar al-Din Shah Qajar**, to **house royal cattle and produce European-style butter for the king's breakfast**. Following the king’s death in **1324 AH (1906 AD)**, the farm was dissolved.در دورۀ قاجار، بیوتات سلطنتی مشتمل بر بخشهایی مانند صندوقخانه، عکاسخانه، اسلحهخانه، آبدارخانه، شربتخانه، فراشخانه و کشیکخانه وظیفۀ خدمترسانی و تأمین نیازهای شاهان قاجار را برعهده داشت. هر یک از این بخشها برای رفع یکی از نیازهای شاهان قاجار تأسیس شده بود و مضاف بر این، هر کدام تجلی شکوه و عظمت پادشاهی نیز بودند. عکاسخانۀ مبارکه وظیفه عکاسی برای شاه را بر عهده داشت و از طرفی انواع مختلف دوربین و ملزومات عکاسی در آن نگهداری میشد. اسلحهخانۀ مبارکه سلاحهای نفیس و گرانبهای شاهان را نگهداری میکرد. صندوقخانۀ مبارکه وظیفۀ تأمین خلعتهای سلطنتی را بر عهده داشت و شمار زیادی اشیاء سلطنتی و جواهرات در آن نگهداری میشد. در اسناد مالی سال 1318 قمری، همزمان با سلطنت مظفرالدینشاه قاجار، از گاودارخانه به عنوان یکی از بخشهای بیوتات سلطنتی نام برده شده است، در حالی که در سایر منابع نامی از آن نیست. در این مقاله تلاش خواهیم کرد با تحلیل و بررسی اسناد مالی به این سوال پاسخ دهیم که گاودارخانۀ مبارکه در دورۀ قاجار با چه هدفی تأسیس شد و چه کارکردی داشت؟<br />یافتههای پژوهش نشان میدهد گاودارخانۀ مبارکه حدوداً در سال 1318 قمری همزمان با سلطنت مظفرالدینشاه به منظور نگهداری گاوهای سلطنتی و تهیۀ کره فرنگی برای صبحانۀ شاه قاجار تأسیس و پس از مرگ شاه (1324 ق) منحل شد.https://naq.nlai.ir/article_3312_c304ee6cd09cecca2db422ef1280bdbc.pdfسازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران- پژوهشکده اسنادآرشیو ملی2423-62178220260220Petitions and demands of Isfahan women during the Pahlavi era.عریضهها و مطالبات زنان اصفهانی در دوران پهلوی.331310.30484/naq.2026.3752.1010FAعبدالمهدی رجائیکتاب دار در دانشگاه اصفهان0009-0006-2340-4325Journal Article20250405Petitions are one of the important sources of documents. A petition is a letter containing a request, demand, or petition submitted by ordinary people to a government official. The writing of this type of letter has a very old history. In this article, by selecting 23 petitions from Isfahan women during the Pahlavi era and rewriting and analyzing them, we are trying to understand some aspects of the lives of women of that era and, through these petitions, to depict the times and living conditions of the people of that time. These petitions were written between 1310 and 1339, and were generally addressed to the governor or governor of Isfahan. All of them are kept in the treasury of the National Documents Organization. The aim of this article is to portray the lives and times of Isfahan women through the lens of these documents. The result of this study was that contemporary Isfahan women in these petitions have also focused more on their feminine role, which is as mothers and wives. Among the lines of these twenty-three petitions, images of Isfahan at that time have also been revealed. Our method of work has been to search, rewrite, and analyze these documents and arrange them according to the timeline.عریضهها یکی از منابع مهم اسنادی به شمار میروند. عریضه نامه ای است که حاوی خواسته، مطالبه و یا دادخواست باشد که از سوی مردم معمولی به یک مقام دولتی ارائه میگردد. نگارش این نوع نامهها سابقه ای بسیار کهن دارد. ما در این مقاله با گزینش 23 عنوان عریضه از زنان اصفهانی در دوران پهلوی و بازنویسی و تحلیل آنها تلاش داریم به گوشههایی از زندگی زنان آن دوران پی برده و از خلال این عریضهها روزگار و شرایط زندگی مردمان آن زمان را ترسیم کنیم. این عرایض در بازه زمانی 1310 تا 1339ش نوشته شده و عموماً مخاطب آن استاندار یا فرماندار اصفهان است. همه آنها در گنجینه سازمان اسناد ملی نگهداری میشوند. هدف از این مقاله آن است که از دریچه این اسناد، زندگی و روزگار زنان اصفهانی به تصویر کشیده شود. نتیجه این بررسی آن بود که زنان اصفهانی معاصر در این عریضهها هم بیشتر بر نقش زنانه خود که در قالب مادر و همسر میباشد، به ایفای وظیفه پرداخته اند. در میان سطور این عرایض بیست و سه گانه نیز تصاویری از اصفهان آن روزگار به دست داده شده است. روش کار ما جستجو، بازنویسی و تحلیل این اسناد و تنظیم آنها بر اساس خط زمان بوده است.https://naq.nlai.ir/article_3313_938e01e8a27595dcd1432df2dae5cf40.pdfسازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران- پژوهشکده اسنادآرشیو ملی2423-62178220260220Helen Hesse’s Role in the Development of Modern Education in Iran (1924–1933)هلن هس در خدمت آموزش نوین ایران (از 1303 تا 1312ش)331510.30484/naq.2026.3809.1012FAمهتاب هدایتیسازمان اسناد و کتابخانه ملی ایرانJournal Article20250528دارالمعلمات در سال ۱۲۹۷ شمسی بهمنظور تربیت معلمان زن برای مدارس دخترانه تأسیس شد و نقش مهمی در نهادینهسازی آموزش زنان در ایران ایفا کرد. در سال ۱۳۰۳، وزارت معارف تصمیم به استخدام یک زن خارجی برای مدیریت این نهاد آموزشی گرفت؛ تصمیمی که با انتخاب مادام هلن هس از کشور فرانسه به اجرا درآمد. هلن هس بهمدت حدود یک دهه، از واپسین سالهای دوره قاجار تا میانه دوره پهلوی اول، مدیریت دارالمعلمات را بر عهده داشت. با وجود اهمیت جایگاه او در تاریخ آموزش زنان، اطلاعات موجود درباره زندگی، نحوه استخدام و عملکرد او بسیار محدود است. این پژوهش با تکیه بر اسناد تاریخی، نشریات و مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی میکوشد تصویری روشنتر از حضور حرفهای هلن هس در ایران و تأثیر او بر نظام آموزشی آن دوره ارائه دهد.<br />یافتههای این پژوهش نشان داد مادام هلن هس نقش مهمی در مدیریت در دارالمعلمات را ایفا کرده و بر همین اساس هم قرارداد او چندین بار تمدید شده است. از سوی دیگر مادام هس با تدریس در دارالمعلمات و انتشار مقالات دربارة آموزش زن نقش فعالی در آموزش نوین ایفا کرده است.https://naq.nlai.ir/article_3315_bdcc57f03d658eb510554da0440c2f45.pdfسازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران- پژوهشکده اسنادآرشیو ملی2423-62178220260220Conditional Sales and Other Types of Loans
in Qajar Iranبیع شرط و دیگر انواع وام در ایرانِ دوره قاجار331610.30484/naq.2026.3787.1011FAفرشید نوروزیدکتری تاریخ ایران اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.0000-0002-7253-7240حمیدرضا آریانفراستادیار، بنیاد ایرانشناسی، تهران، ایران0009-0002-6468-7406Journal Article20250515This article examines various aspects of bayʿ-i sharṭ (conditional sale) and other forms of loans in Qajar Iran (1796–1925 CE / 1175–1304 SH). In Islamic jurisprudence, riba (usury) was generally prohibited; however, Shia jurists, relying on specific legal reasoning, devised ways to legitimize lending with profit (interest), which led to the development of more complex financial transactions. This study not only analyzes the relevant fiqh principles but also investigates how these transactions were actually conducted and their particular legal and economic characteristics within Qajar society. To this end, three groups of bayʿ-i sharṭ documents from the National Archives and Library of Iran have been extracted and analyzed to clarify the process of each transaction, the differences among various contract types, and their impact on the economic flow of the time. These documents provide a detailed picture of how financial agreements were formed, how contracts were drafted, and the role of Sharia courts in approving and supervising such transactions. Although similar transactions with comparable features existed in other Islamic regions and jurisprudential schools, the legal methods employed by Shia jurists in Iran—especially during the Qajar era—reflect unique legal complexities and characteristics shaped by the specific political, economic, and cultural conditions of that period. Therefore, studying these types of transactions is significant not only from a jurisprudential perspective but also from the standpoint of Iranian economic and legal history, helping to better understand the interaction between Islamic law and the economy during that era.این مقاله به بررسی جنبههای گوناگون بیع شرط و سایر انواع وام در ایران دوره قاجار (۱۱۷۵–۱۳۰۴ هجری شمسی) میپردازد. در فقه اسلامی، ربا بهطور کلی ممنوع اعلام شده بود؛ اما فقهای شیعه با تکیه بر استدلالهای خاص، راههایی برای مشروع ساختن وامدهی با بهره (نفع) یافتند که به واسطه آن معاملات مالی پیچیدهتری شکل گرفت. در این پژوهش، علاوه بر تحلیل قواعد فقهی مربوط، نحوه انجام این معاملات در عمل و ویژگیهای خاص حقوقی و اقتصادی آنها در بستر جامعه قاجار مورد بررسی قرار گرفته است. برای این منظور، سه گروه از اسناد بیع شرط موجود در سازمان اسناد و کتابخانه ملّی ایران استخراج و تحلیل شده است تا روند هر معامله، تفاوتهای میان انواع قراردادها و تاثیرات آنها بر جریان اقتصادی آن زمان شفاف شود. این اسناد، تصویری دقیق از چگونگی شکلگیری توافقات مالی، نحوه تنظیم قراردادها، و نقش دادگاههای شرعی در تایید و نظارت بر این معاملات ارائه میدهند. اگرچه معاملات مشابهی با ویژگیهایی نزدیک در سایر مناطق اسلامی و مذاهب فقهی نیز وجود داشتهاند، اما شیوههای حقوقی فقهای شیعه در ایران، بهویژه در دوره قاجار، به دلیل شرایط سیاسی، اقتصادی و فرهنگی خاص آن دوره، ویژگیها و پیچیدگیهای حقوقی منحصر به فردی را نشان میدهد. بنابراین، مطالعه این نوع معاملات نه تنها از منظر فقهی بلکه از دیدگاه تاریخ اقتصادی و حقوقی ایران اهمیت قابل توجهی دارد و میتواند به فهم بهتر تعامل میان شرع و اقتصاد در دوره مذکور کمک کند.https://naq.nlai.ir/article_3316_46f85c3268f16e15f018c8364d7fd05a.pdfسازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران- پژوهشکده اسنادآرشیو ملی2423-62178220260220Mohammad Ali Sheikh and the National Library from the Perspective of Archival Documents (Review of a Short-Term Collaboration)محمدعلی شیخ و کتابخانۀ ملی از نگاه اسناد آرشیوی (بازخوانی یک همکاری کوتاهمدت)331710.30484/naq.2026.3897.1015FAAli صادق زاده وایقانپژوهشگر سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایرانJournal Article20250825کتابخانۀ ملی ایران از بدو تأسیس در سال 1316ش. تاکنون، علاوه بر اینکه اکثر مدیران و رؤسای آن شخصیتهای برجسته و فاخری بودند؛ کارمندان، کارشناسان و متخصصان فرهیختهای دیگری را نیز در کارنامهاش دارد که در مقطعی میزبان آنها بوده است. یکی از این شخصیتهای فرهیخته و دانشمند شادروان دکتر محمدعلی شیخ (1308-1396) است که در زمان سکانداری کتابخانۀ ملی ایران توسط استاد ایرج افشار، حدود یک سال و هشت ماه (1341-1343) در بخش نسخ خطی کتابخانۀ ملی با استاد انوار در کتابخانه ملی ایران همکاری نموده و در انتشار جلد اول فهرست نسخ خطی نقش کلیدی داشته است. در این راستا اسنادی در پروندۀ دکتر محمدعلی شیخ در ادارۀ بایگانی «مدیریت منابع انسانی و پشتیبانی» دانشگاه شهید بهشتی موجود است که قطعاً در تدوین تاریخچۀ کتابخانۀ ملی ایران حائز اهمیت است. معرفی و ارائه این اسناد در این نوشتار، تقارن حضور سه شخصیت برجستۀ کتابخانۀ ملی ایران (استاد ایرج افشار، استاد سیدعبدالله انوار و استاد محمدعلی شیخ) را در سالهای 1341 و 1342 - که آخر سالهای فعالیت کتابخانۀ ملی ایران در ذیل وزارت فرهنگ و هنر است - به نمایش گذاشته است.https://naq.nlai.ir/article_3317_29f6f6b49f97d124bc1cb9ff2cab8c37.pdfسازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران- پژوهشکده اسنادآرشیو ملی2423-62178220260220Laser Cleaning as Novel Approach to Preservation of Historical Books and Documents on a Paper Basisتمیزکاری با لیزر بهعنوان رویکرد نوین در حفاظت از کتابها و اسناد تاریخی کاغذی331810.30484/naq.2026.3858.1013FAسیده سمیه محسنیانJournal Article20250709The purpose of this work is the study of laser cleaning of historical paper. The effect of laser exposure of the paper reflectance, fracture resistance and acidity was investigated. The paper surface roughness before and after laser treatment was analyzed by optical and scanning electron microscopy. It was shown that use of multi-pulse micromachining in combination with high-speed scanning of laser beams provides high safety for paper cleaning. The optimal parameters of laser radiation for effective and safe cleaning are a power density of about 2 × 105 W/cm² at a wavelength of 1.06 μm, pulse repetition rate is 20 kHz; and a beam scanning speed of 200 mm/s–500 mm/s. The selective laser cleaning method for books and documents was proposed. Selective cleaning is achieved by means of high-precision control of the trajectory of movement of laser beams.هدف این پژوهش، بررسی روش تمیزکاری کاغذهای تاریخی با استفاده از فناوری لیزر است. در این مطالعه، تأثیر تابش لیزر بر بازتاب نوری کاغذ، مقاومت در برابر شکست و میزان اسیدیته (pH) مورد ارزیابی قرار گرفت. همچنین، زبری سطح کاغذ پیش و پس از تیمار لیزری (تمیزکاری) با بهرهگیری از میکروسکوپ نوری و میکروسکوپ الکترونی روبشی (SEM) تحلیل شد. <br />نتایج پژوهش نشان میدهد که بهکارگیری ترکیبی از روش «ریز ماشینکاری چندپالسی » [1] با اسکن پرسرعت پرتوهای لیزر، میتواند ایمنی بالایی را در فرایند تمیزکاری کاغذ فراهم کند. بر اساس یافتهها، پارامترهای مناسب تابش لیزر برای دستیابی به تمیزکاری مؤثر و ایمن شامل چگالی توان در حدود 2 × 105 وات بر سانتیمتر مربع، طول موج 06/1 میکرومتر و نرخ تکرار پالس 20 کیلوهرتز است؛ همچنین سرعت اسکن پرتو لیزر در بازۀ 200 تا 500 میلیمتر بر ثانیه قرار دارد. در پایان، روش تمیزکاری انتخابی با لیزر بهعنوان رویکردی مناسب برای حفاظت و مرمت کتابها و اسناد تاریخی پیشنهاد میشود. این نوع تمیزکاری انتخابی از طریق کنترل دقیق مسیر حرکت پرتوهای لیزر امکانپذیر است.https://naq.nlai.ir/article_3318_1b495d5e4b5759dc624374bf5e3be9a8.pdf